Doğru Habere Nasıl Ulaşılır

Doğru Habere Nasıl Ulaşılır

Doğru Habere Nasıl Ulaşılır

Hiç düşündük mü, sosyal medyada her gün maruz kaldığımız onlarca bilgi ve haberin doğruluk payı ne kadardır, hangi alanı doğru, hangi alanı yalandır? Neyi empoze etmeye çalışmaktadır, haberin hedefi aslında haber vermek mi, yoksa yanıltmak mıdır? Aslı astarı, kaynağı var mıdır?

Bütün dünyada bulunduğu gibi, ülkemizde de internet bundan sonra çok detaylı hedefler ve araçlarla kullanılıyor. İnterneti kullanım hedeflerimizdan belki de en mühimsi, habere ve bilgiye süratli ve basit bir şekilde ulaşmak. Habere ve bilgiye ulaşma, İnternet kullanma hedeflerimiz arasında olabildiğince önemsenmesi gereken bir mevzu. Ancak daha da önemsenmesi gereken bir başka mevzu ise “doğru olan habere- bilgiye” ulaşabilmek ya da “doğru ile yalan haberi” birbirinden ayırt edebilecek donanımlara sahip olabilmektir.

Bilgi ve haber her devrin en mühim kuvveti olmuştur. Dijital çağda, teknoloji ile bir araya getiren bilgi ise, çok detaylı haber kaynaklarından, medya araçlarından ve bilhassa sosyal medya platformlarından itimat edilirliğinden emin olunmayan, şüpheli, yalan haberlerin ve bilginin dolaşımına sürat katmıştır.

Bu durum, doğru ile yalan haber ayrımının yapılmasını hem bireysel hem de toplumsal olarak yapılmasını lüzumlu kılmıştır. Hiç düşündük mü, sosyal medyada her gün maruz kaldığımız onlarca bilgi ve haberin doğruluk payı ne kadardır, hangi alanı doğru, hangi alanı yalandır? Neyi empoze etmeye çalışmaktadır, haberin hedefi aslında haber vermek mi, yoksa yanıltmak mıdır? Aslı astarı, kaynağı var mıdır?

Bütün bu sorular sanal dünyada karşılaştığımız haberlere ve bilgiye inanmadan evvelce düşünmemiz gereken sorulardan bazıları…

.

Bu düşüncelerden yola çıkarak ülkemizde, haberleri doğruluğunu sağlama platformları kurulmuştur. Bu platformlar, gündem meydana getiren şüpheli haber ve verileri gazetecilik tekniklerine göre araştırıp, değerlendirerek doğruluğunu sağlama yapmakta ve kurdukları internet siteleri vasıtasıyla söz hususu haberin gerçeklik payını kamuoyu ile paylaşmaktadır. “Doğrula.org” da bu hedefler tarafında hizmet vermektedir. https://dogrula.org/

Ülkemizde internet tüketiminin en yoğun bulunduğu alanların başında sosyal medya mecraları geliyor. We Are Social'ın Ocak 2019 verilerine göre, ülkemizde rastgele bir cihazla günlük internet kullanım vakitı 7 saat 15 dakikayı buluyor. Yüzde 63 seviyesiyla dünyada en çok sosyal medya kullanan ülkelerden biriyiz. Türkiye, dünyanın en çok Facebook kullanan ülkeleri listelenmesinde 43 milyon kullanıcıyla 9. sırada yer alıyor. Instagram’da 38 milyon kullanıcı ile 5. ,Twitter’da ise 9 milyon kullanıcı ile gene 5. sırada yer alıyoruz. Snapchat’te 6 milyon kullanıcı ile 10. Sırada iken Linkedin’de 7 milyon ile 17. sıradayız.

Hal bu tür olunca bubugünümüzde sosyal medya bir haberin ya da bilginin en süratli şekilde yayıldığı platformlar durumuna geliyor. Aynı vakitte yalan ve hatalı haberlerin de en çok dolaşıma sokulduğu ve karşılaşıldığı yerler de gene sosyal medya mecraları oluyor. Arada sırada yalnızca ilgi çekici bir başlık ile sunulan yalan bir haber, bazı durumlarda reklam hedefiyla, bazı durumlarda ise yanıltma, yönlendirme, nefret, kışkırtma ya da dolandırma gibi hedefler amacıyla de üretilebiliyor.

Bu halde kullananlara düşen ise doğru haberi, aldatıcı-hatalı-yalan ya da manipüle edici olanından ayırt edebilme yeteneğidir. Buna beceri demek hatalı olmayacaktır zira oluşturulan araştırmalar, ülkemizde uydurma haberlerin yayınlanma oranlarının olabildiğince yüksek bulunduğunu gösteriyor. (Oxford Üniversitesi Reuters Gazetecilik Çalışmaları Enstitüsü yönünden yayınlanan Dijital Haber Raporu'nun Türkiye Ek Raporuna göre, iştirakçilerin yüzde 49’u uydurma haberle karşılaştıklarını belirtmişlerdir.)

Aynı Haberi Farklı Platformlardan Araştırın!
İnternet tabiatı gereği iyi-kötü, yalan-doğru, zararlı-faydalı haber ve bulguların varbulunduğu bir dünya. Bu yüzden bir haberin ya da bilginin doğruluğundan emin olmak amacıyla, aynı haber itimat edilir değişik kaynaklardan incelenmelidir. Haberi, değişik platformlardan okudukça doğruluğunu sağlama davranışı sağlanmış olacak ve doğru-yalan haber ayrımı kendi kendine meydana çıkmış olacaktır. Bu en çok sarfedilen “haberi doğruluğunu sağlama” yöntemidir. Genellikle de politika, ekonomi ve sıhhat gibi alanlarda, ulaşılmak dilenen veriler ve haberler her vakit amacıyla doğrulanmaya ve teyit edilmeye her vaktinden çok daha muhtaç ve mühimdir.

Teyit.org’un yürüttüğü “Medya Kullanımı ve Haber Tüketimi: Güven, Doğrulama, Siyasi Kutuplaşmalar” saha çalışması raporuna göre, Facebook’u kullanan iştirakçilerin yarıdan çoğu haberleri de oradan takip ettiğini belirtiyor. Instagram kullanıcılarına bakıldığında ise bu platformdan haber takip etmeyenlerin seviyesi daha çok bulunduğu görülüyor. Ancak bu durum, temel olarak “fotoğraf” paylaşma hedefi ile sarfedilen Instagram’ dan yalan haber-bilgi paylaşılmadığı manasına gelmemeli. Zira bubugünümüzde infografikler ve görseller yolu ile da çoğu yalan ve hatalı bilgi üretilmektedir. Twitter kullananlar ise haberi, Twitter üzerinden daha yoğun takip ediyor. Bu yüzden twitter’da karşılaşılan şüpheli haber ve verilere doğruluğunu sağlama yapmadan mutlaka itibar edilmemelidir.
Bununla eş güdümlü kullanıcılar:

• Kaynağı belli olmayan, “İletişim verileri” ve “Hakkında” bilgi kapasitesi bulunmayan internet sitelerine itibar edilmemelidir.

• Habere ve bilgiye karşı, eleştirel ve sorgulayıcı bir bakış açısı geliştirilmelidir.

• Genellikle sosyal medyada dolaşımda olan habere ve bilgiye “doğruluğunu sağlamadan” güvenilmemeli ve mutlaka paylaşılmamalıdır.

• Reklam, parodi, kışkırtma, provoke etme ve manipülasyon hedefli haberlerin ve bulguların her daim ve her mecrada varbulunduğu unutulmamalıdır.

Asılsız haberlerdeki tarih ve saatler değiştirilmiş ya da tutarsız olabilir. Tarihe, yere ve görsellere ilgi edilmelidir.

• Sahte haber siteleri genelde itimat edilir haber kaynaklarına çok benzeyen taklit bir adres (URL) kullanırlar. İnternet adreslerine ilgi edilmelidir.

• Sahte haberler montajlanmış, tuhaf görüntüler ya da videolar içeriyor olabilir. Görselleri doğruluğunu sağlamak amacıyla arama motorlarında yazarak fotoğrafların-görsellerin hangi vakte ait bulunduğunu görülebilir.

• Genellikle de sosyal medyada tespit edilen yalan haberler ilgi uyandırmak amacıyla olağan dışı iddialar, abartılmış başlıklar ve çok çok noktalama işaretleri taşırlar. Bu da bir haberin asılsız bulunduğunun işaretlerindendir.

Bu kadar bilgiden sonra, internette doğru habere nasıl ulaşılır? Sorusunun yanıtı da biraz netleşmiş olmalı. Bilinçli olmak her şeyin başında geliyor. Bilinçli olmak derken kastedilen ise, aynı haberi değişik kaynaklardan araştırmak, incelemek, akıl süzgecinden geçirirken objektif olabilmek yani netice itibari ile bireysel olarak da haberi-bilgiyi doğruluğunu sağlama yeteneğine kazanabilmektir.

Tepkileriniz Nedir?

like
3
dislike
0
love
0
funny
0
angry
0
sad
0
wow
0